POPO

Omgeving Manado – Minahasa Lagoon resort

Op 1 1/2 uur rijden van de luchthaven te Manado ligt in noordwestelijke richting het Minahasa Lagoon Resort. Het wordt frequent bezocht door gerenommeerde fotografen die er voornamelijk op uit trekken om op de nabij gelegen duikstekken te zoeken naar de meest zeldzame vissen ter wereld.

Zonder enige twijfel is de top duikstek hier POPO. Deze duikstek is gelegen op slechts 10 minuten varen van het resort in westelijke richting. Het is een ongeveer 300m lange duikstek die in ondiep water volledig volgroeid is met zeegras. Naarmate men 5m diepte bereikt begint de zandvlakte steiler af te dalen om uit te vlakken in een zandbodem op 20m diepte. De zandbodem krijgt nadien slechts langzaam meer diepte naarmate men verder naar het noorden uitzwemt.

Vanaf 5m diepte verminderd ook de hoeveelheid zeegras begroeiing sterk en de ganse zandhelling is sterk vergelijkbaar met de duikstekken in Lembeh.

Hoogtepunten van twaalf dagen duiken nabij POPO – Januari 2007

Reportage van Danny van Belle

Dag 1 – 2 duiken

Deze duikstek is gelegen ten noordwesten van Minahasa Lagoon resort nabij Manado – Sulawesi. Het is een typische ‘muck’ duikstek. In het ondiepe gedeelte (tot 6m) is het ganse gebied één groot zeegrasveld. Op de zandhelling, die naar dieper water leidt, verdwijnt het zeegras om over te gaan in een zandig gebied met hier en daar enkele spons formaties tussen gegroepeerde algenbosjes en zeegrasgroei. Tijdens de eerste duik vonden we al direct een naaktslak Armina sp.. Deze voedt zich met zeepennen die hier en daar ook uit het zand steken. Een piepkleine witte ‘Antennarius pictus’ verschuilde zich op 21 m diepte tussen enkele roze sponstakken. Op de zandbodem zag ik voor de eerste keer de staartvlek tong ( Zebrias fasciatus ). Ook zag ik voor allereerste keer een poon koraalduivel ( Parapterois hetururus ). Scheermesvisjes zwommen synchroon zwevend over het zeegras. Verschillende soorten slang alen, inclusief een napoleon slang aal ( Ophichtus bonaparti ), verstopten zich in het zand en waren nauwelijks herkenbaar daar enkel hun kleine kopje erboven uitstak.

Dag 2 – 3 duiken

We zagen al direct enkele pygmee zeenaald paardjes toen we afdaalden naar 21m diepte. Ze waren nauwelijks enkele cm groot en zochten bescherming tussen Halimeda algen. Nadien vonden we terug een 2 à 3 cm grote hengelaarvis ( Antennarius pictus ). Ook deze verschool zich tussen de Halimeda algen. Langzaam zoekend op het zand vonden we een baby beerkreeft alsook enkele mooie naaktslakken. Een ‘sepiatje’ trachtte zich te verstoppen achter sponzen. Drie doornige zeepaardjes ( Hippocampus histrix ), waarvan een koppeltje staart aan staart verbonden, wiegden heen en weer in het deinende water. In ondiep water zweefden twee zeegras spookfluitvisjes synchroon mee met het heen en weer wiegend zeegras. Tijdens de tweede duik vonden we een klein kaurischelpje op één van de kleine zacht koralen die een plekje trachten te veroveren tussen het zeegras. Een purperrood polyclad platwormpje haastte zich voorbij over het mulle zand. Een paar ‘pteraeolidae ianthina’ slakken waren volop bezig met de voortplanting. Een ander klein slakje zag eruit zoals een klein anemoontje, de cerata nabootsing van anemoontentakels was verbluffend. In ondiep water waren ook nog enkele mooie naaktslakken te vinden waaronder een zeer mooie roodgroene naaktslak ‘Nembrotha kubaryana’ . Een sterrenkijker slang aal ( Brachysomophis cirrocheilos ) stak roerloos met de kop uit het zand. Voor zijn neus langs wiegde een schommel voorhoofdsvinvisje zich eveneens onopgemerkt voorbij.

Dag 3 – 3 duiken

Terug naar Popo waar we deze keer de duik aanvatten in het uiterste westpunt van de duikstek. De zandige omgeving ziet er eerder verlaten uit. We moesten nu flink zoeken om uiteindelijk toch een uiterst klein zwart hengelaarvisje terug te vinden tussen wat sponzen. In het diepere gedeelte was weinig te vinden waarop ik besloot om in het ondiepere gedeelte verder te zoeken. Een knikkergroot geel koffervisje zweefde langs voorbij. Enkele mooie naaktslakjes waren zoals gewoonlijk van de partij. Tussen het zeegras in plots een visje die me sterk aan een parelvis deed denken. Het bleek na opzoeken convict blennie ( Pholidichtys leucotaenia ). De eerste duik van de dag zou ik uiteindelijk beëindigen dicht bij een duivelsvis ( Inimicus didactylus ) die zich verschool tussen het zeegras op 5m diepte. De twee duik begonnen we met een heel klein blauwrood naaktslakje ( Thuridilla lineolata ), de duikgids wees me daarop volgend een grote rare roodbruine krab op het zand. Een paar dwerg vluegelpaard visjes die heel lichtschuw waren, hielden me dan een heel tijdje bezig en waren moeilijk in beeld te brengen. Een poon duivelsvis was er ook. Zeer schuw was deze, net zoals de verschillende zeepaardjes die we te zien kregen. Bij het begin van de derde duik werden we verwelkomd door een juveniel zilveren diklipvisje ( Diagramma pictum ). De doornige zeepaardjes waren er ook nog steeds en deze duik kon ik wat tijd spenderen met een koppeltje zeegras spookfluit visjes. Een echte steen vis maakte zijn opwachting tussen in takken, algen en sponzen. Op het einde van de duik vonden we nog een zeeslang rustend op de bodem.

Dag 4 – 3 duiken

Een sombere ochtend in Noord Sulawesi , de lucht is donkergrijs en het regent. We vertrekken voor drie duiken en maken onze eerste duik op een duikstek waar ik nog niet ben geweest ‘fishhouse’ genaamd. Mijn duikgidsen voor vandaag Michael en Samuel weten er onder andere een grote zwarte hengelaarvis zitten alsook een donker roze bladvis. En inderdaad beide krijg ik tijdens deze duik te zien. Verder is dit rifgedeelte echter niet spectaculair, weinig vis en koralen en op het einde van de duik enkel een paar zeenaalden om het geheel toch nog mooi af te ronden. De tweede duik gingen we terug naar Popo. Dit blijkt toch wel de duikstek te zijn in de Minahasa regio. Al direct vonden we een slakje, een spinkrab alsook een napoleon slang aal lang uitgestrekt rustend op het zand. Deze heel langzaam benaderd leverde dit prachtige onderwater videobeelden op. Een unieke gelegenheid. De kleine ‘ Antennarius pictus’ die we reeds eerder zagen was ook nog steeds op zijn zelfde plaats aanwezig. Een ‘strapweed filefish’ ( Pseudomonacanthus macrurus ) verborg zich tussen het zeegras. Op het einde van de duik vonden we nog drie witoog murenes ( Siderea prosopeion ) samen zittend in een holletje. In de nabijheid ook nog een jonge koraalduivel ( Pterois volitans ). Duik nr. 3 was al een halve nachtduik vanwege de weersomstandigheden. Gelukkig zat de wind goed en bleef hoge golfvorming uit. Het was moeilijk zoeken maar een robuuste spookfluitvis kon aan onze aandacht niet ontsnappen. Vele kleine dingen vielen er te bewonderen. Absolute apotheose bij deze duik was de waarneming van een ‘double-ended pipefish’ ( Syngnathoides biaculeatus )

Dag 5 – 3 duiken

Zoals elke dag, regenachtig. We trekken terug naar Popo. Er moeten zeker nog verborgen schatten zitten. We dalen af nabij de boei waar we ook de eerste dag hebben gedoken. Het is er ongeveer 22m diep en al vlug hebben we in een veldje zacht koraal een mooi porselein krabbetje gevonden, daarop volgend een purperroze aeolid naaktslak en tussen wat sponzen en alweer een heel klein hengelaarvisje. Een mooie sepiatje houdt zich ook verborgen achter wat sponzen. Ook een echte steenvis ligt dichtbij in de buurt op loer. Op nauwelijks een meter van elkaar liggen er terug een paar zeeslangen enkel met de kop onder het zand. De duik rondden we af met een slanke spookfluitvis ( Solenostomus leptosomus ). Ook enkele kleine juveniele koffervisjes kregen we te zien. In de tweede duik was het moeilijk iets uitzonderlijk te vinden. Een bruine polyclad platworm met witte rugstreep had ik wel nooit eerder gezien. Tijdens de derde duik vonden we een paar supermooie kleine kauri schelpjes in wat zacht koraal. Enkele porselein krabbetjes zaten op geel zachtkoraal en vingen uit het voorbijkomend water voedsel met hun aangepaste pootjes in de vorm van kleine filternetjes. Een 1 cm groot koraalduiveltje probeerde zijn evenwicht te bewaren bovenop een spons. Een zeepaardje vond ik terug op 16m diepte met zijn staart verankerd aan een bosje halimeda algen. Op het einde van de duik zagen we terug een ‘double-ended pipefish’ ( Syngnathoides biaculeatus ).

Na 5 dagen constant duiken neem ik nu even twee dagen duikrust.

Dag 8 – 3 duiken

We gingen deze dag op verkenning uit. Voor de bungalows van Minahasa lagoon resort was niet echt eerder gedoken. Het resort zelf wordt in twee opgedeeld door een riviertje, dat uitmondt in zee. De onderwater omgeving was bar en de ziltachtige bodem veel minder rijk dan ik had verwacht. Na even rondzwemmen kwamen we uit op een veld van hartegeltjes. In massa kropen ze over elkaar heen. Tussen deze zee-egels vonden we toch nog een klein zeepaardje. Tijdens de veiligheidsstop in ondiep water vonden we een poetsstation met een tiental poetsgarnalen ( Lysmata amboenensis ). We besloten de tweede duik van op deze plaats aan te vatten en verder naar het oosten uit te zwemmen. De zichtbaarheid was ietsje beter maar veel bijzonders vonden we niet met uitzondering van een klein pygmee zeenaald paardje. We besloten hierop om de derde duik op Popo te maken waar we toch steeds wat moois kunnen terugvinden. Dit was ook zo met als hoogtepunten een klein hengelaarvisje en enkele mooie kleine porseleinkrabbetjes in Dendronepthia zacht koraal.

Dag 9 – 3 duiken

Een nieuwe duikgids om me te vergezellen vandaag, Raymond heeft de opdracht me wat moois te vinden. De eerste duik vangen we terug aan op Popo. Hij vindt al vlug een klein krabbetje zich verschuilend tussen sponzen. Daarop volgend een mooie compositie van een donkerblauwe vederster met een rode harlekijn spook fluitvis. Ook nog enkele naaktslakken tot ik zelf een joekel van een slang aal vind. Ik denk dat het een langvin slang aal is ( Pisodonophis cancrivorus ). Daarop vind Raymond een buitengewoon uitzonderlijke groene naaktslak. Bij later onderzoek blijkt het ‘ Lobiger souverbii’ te zijn. Een zeldzaam slakje. Bij de start van de tweede duik vinden we een zeer rare krab die overgroeid is met alles wat maar denkbaar is. Daarna vinden we twee prachtig schelpdiertjes en nog e en mooie grote spinkrab eveneens overgroeid met allerlei hydroides en algen. Ze poseert eveneens voor de camera. Er zijn vele kleine krabbetjes te vinden. Naar het einde van de duik vind ik nog twee dwerg vleugelpaard visjes ( Eurypegasus draconis ). De derde duik vingen we aan in het uiterste westen van de duikstek ‘Popo’. Raymond had er eerder enkele bruine bladvissen gezien en die waren nog steeds aanwezig. Rond de enige koraalblok in deze omgeving ook een heel grote sepia. Met flitsende kleurwisselingen liet hij blijken op jacht te zijn. Mijn videolampen waren echter niet zijn beste bondgenoten en al vlug verliet hij geïrriteerd de omgeving. Ondertussen had Raymond alweer een prachtige Chromodoris naaktslak gevonden. Een ‘ Chromodoris leopardus’ had ik nooit eerder in deze vorm gezien. Nadien vonden we nog een heel kleine stekelig sepiatje zich verschuilend tussen algen.

Dag 10 – 3 duiken

Raymond was deze dag terug mijn duikgids. We trokken terug richting Popo. De duikstek dankt zijn naam vanwege het nabij gelegen dorpje dat ‘Popo village’ noemt. ‘Popo’ is Sulawesi taal voor ‘kokosnoot’. De eerste duik vangen we aan bij laagtij. De bovenste waterlaag is één zandsoep en zicht is beperkt tot minder dan 50 cm. Eens we door het dikke zandgordijn geraken, wordt de zichtbaarheid veel beter maar de lichtinval blijft beperkt. We vinden toch al vlug enkele interessante garnalen en krabbetjes. Een harlekijn spook fluitvisje hangt roerloos naast een weggezonken blad. Nabij een zeldzaam garnaaltje ( Lysmatella prima ) dat ik slechts een paar keer eerder zag tijdens mijn Komodo trips. Een geel pygmee zeenaald paardje met daarop volgend een harig zeepaardje waren de verdere hoogtepunten tijdens de duik. De tweede duik werden we al direct verrast met een witte juveniele schommel voorhoofdsvinvis met een oranje kopje. Wiegend heen en weer probeerde het zich onopgemerkt te houden. Ietsje verder lag een wit hengelaarvisje te wachten op het donkere zand. Raymond tikte even zijn tank aan om mij te verwittigen van een volgende vondst. Een klein naaktslakje, behorende tot de familie Dermatobranchus ( Dermatobranchus sp.2 ). Gaand naar ondiep water vonden we nog drie verschillende zeepaardjes. Bij de derde duik vonden we een enorme spinkrab. Een kleine vuuregel op het zand was vergezeld van een kleine naaldgarnaal. Een grasgroen krabbetje droeg stukjes halimeda algen op zijn kop en was nauwelijks op te merken. Een zwanger pygmee zeenaald paardje trok nadien mijn aandacht. Het bleef heel rustig zitten en ik kreeg de indruk dat er misschien wat meer op komst was. Mijn geduld werd echter niet beloond maar niet tegenstaande kon ik de mooiste beelden schieten tot nu toe van dit diertje.

Dag 11 – 3 duiken duikstek Popo

Vandaag twee duikgidsen mee Michaël en Samuël. Bij het begin stopte ik al direct bij een bosje hydroides. Een kleine beweging had me op de aanwezigheid gewezen van enkele heel kleine transparant gekleurde garnaaltjes. Ook een kleine doto naakstlakje hield zich op tussen de hydroides. Een paar mooie grote spinkrabben wandelden alweer rond op het zand. Samuël wees me op de aanwezigheid van een sterrenkijker slangaal. Bij nadere inspectie bleken er zich drie binnen enkele meters van elkaar te verstoppen onder het zand. Deze alen, zeker een meterlang, komen zelden te voorschijn in open water. Een wit zeenaaldje lag er opvallend bij op het donkere zand. In haar nabijheid een klein krabbetje die blijkbaar de aanwezige zeenaald niet op prijs stelde en deze herhaaldelijk wegduwde. Twee zeenaaldpaardjes, bruin en geel, hielden zich vast aan wat algen. De rivaliteit was behoorlijk waarbij het gele zeenaaldpaardje herhaaldelijk het bruine aanviel. Michaël wees me een mooi rood naaktslakje dat zich verstopte onder een bladvormige spons in ondiep water. Bij de volgende duik alweer een grote spinkrab maar deze was helemaal behaard. Onder een rare anemoon verstopte zich een krabbetje. Op de anemoon een klein garnaaltje die poseerde en recht in de camera keek. En dan ….. een kleine transparante Tozeuma garnaal vrij zwemmend/zwevend boven het zand. Uiteindelijk vond ze een plaatsje waarna ik terug mooie video kon schieten. Ook een volgend zeenaaldpaardje maakte al zijn opwachting. Naar het einde van de twee duik vond ik nog een stuk palmboom waarrond verschillende koraalduivels en witoog murene op jacht waren. Ook een school kleine koraal meervalletjes hield zich op onder deze boomstronk. Bij de derde duik zien we een klein crinoïd krabbetje zittend op de arm van de vederster. Nabij de eerste gebaarde schorpioenvissen die ik hier te zien kreeg. Ze zagen er wel mooi behaard uit. Boven het zand zweefden twee kleine koffervisje naast elkaar. De tweede keer dat ik dit mocht meemaken. Blijkbaar zochten deze diertjes toch mekaars gezelschap op. Ook tijdens deze derde duik waren een paar grote spinkrabben bij elkaar te zien tussen enkele stengels zeegras. Het kleine witte hengelaarvisje was zoals dagelijks op de afspraak. Twee dwerg vleugelpaard visjes lagen naast elkaar rustend op het zand. Dit was een unieke kans om een frontaal beeld te schieten van dit koppeltje. Ze zijn zo schuw voor kunstlicht dat het meestal een onmogelijke taak is ze mooi in beeld te brengen. Een zeenaaldje vonden we ook nog. En om de duik af te sluiten een paar fantastische ‘solar power’ naaktslakken.

Dag 12 – 3 duiken duikstek Popo

Regenachtig alweer en na de buien van gisteren is de zichtbaarheid gereduceerd tot minder dan 2m. Ook het laagtij draagt zijn invloed bij tot deze slechte zichtbaarheid. De eerste duik vertrek ik samen met Helmut. De omstandigheden barslecht en de nog te zoeken dieren moeilijk te vinden. Het zal een zware taak worden vandaag voor de duikgidsen. Uiteindelijk vinden we een Ceratosoma slak. De omstandigheden zijn moeilijk en het hele kleine is nog te filmen. De camera is voor zien van een diopter 5 macrolens wat toelaat in slechte zichtbaarheid toch nog mooie macro opnames te maken. We vinden nog een robuuste spookfluitvis ook wel zeegras spookfluitvis genaamd. Bij de tweede duik word ik vergezeld door Michaël. Het zicht is nog slechter en we dalen of met slechts 1m zichtbaarheid. Hoogtepunten tijdens de duik waren één dwerg vleugelpaard visje en een krokodilvis. Deze laatste vis heeft waarschijnlijk de meest prachtige ogen in de onderwater wereld en het is bijzonder fascinerend deze op beeld vast te leggen. De derde duik was mijn laatste duik tijdens dit verblijf in Minahasa Lagoon resort. Beide duikgidsen vergezelden me op deze laatste zoektocht naar de schatten van Popo. We vonden nog een mooie bedford’s polyclad platworm, enkele mooie schelpdiertjes en om af te sluiten nog één double-ended pipefish.