Indonesië – Van Sumbawa tot Komodo
Sumbawa regio

MOYO EILAND

angel reef & Panjang reef

Moyo eiland is een klein eilandje gelegen aan de noordkust van Sumbawa. Er zijn verschillende interessante duikstekken aanwezig. ANGEL REEF is een wand duik met prachtige sponzen en fascinerend zeeleven. Hengelaarvissen worden er frequent waargenomen. Ook de zeer schuwe zebra dwergkeizersvis ( Paracentropyge multifasciatus ) en de Lamarck’s lierstaart keizersvis ( Genicanthus lamarck ) zijn altijd terug te vinden nabij de koraalwand. In het ondiepe gedeelte zijn er enorme hoeveelheden kleine rifvissen aanwezig. PANJANG rif is een andere duikstek en een hengelaarvis paradijs. De enorme hoeveelheden sponzen ( Xestospongia exigua ) zorgen ervoor dat dit een ideale omgeving voor hen is.

SATONDA ISLAND – bat city

Satonda is gelegen aan de noordwest kust van Sumbawa. Het eiland is van vulkanische oorsprong en er is een spectaculair kratermeer te bewonderen. Elke avond, bij zonsondergang, is men getuige van een uittocht van fruitvleermuizen die op zoek gaan naar eten op het nabije Sumbawa. Het eiland maakt deel uit van een Nationaal natuur reservaat. Het koraalrif liggend voor het strand is adembenemend mooi en heeft iets te bieden voor elke onderwater fotograaf en videofilmer. Tijdens mijn duiken zag ik er onder andere spookmurene ( Rhinomuraena quaesita ), zeegras spookfluitvis ( Solenostomus cyanopterus ), zwartwitte vlaggegrondel ( Stonogobiops xanthorhinica ), juveniele rode vleermuisvis ( Platax pinnatus ) verschillende prachtige naaktslakken en een poetsstation bemant met drie verschillende soorten garnalen. In het ondiepe gedeelte (4m) vond ik ook de pyjama kardinaalbaars ( Sphaeramia nematoptera ).

Deze duikstek behoort zeker tot mijn favorieten. De duikcondities zijn er meestal uitstekend welke dan ook toelaten om mooie foto’s te schieten en prachtige videobeelden te filmen.

SANGEANG VULKAAN

Sangeang is een vulkaan eiland deel uitmakend van de ‘Lesser Sunda eilanden‘ in Indonesië. Het is gelegen ten noordoosten van Sumbawa in de Flores zee. Het eiland is ongeveer 13 km wijd en gevormd door de vulkaan Api, één van de meest actieve vulkanen in de regio.

Duiken rond Sangeang is bovenaards. We vonden er bijna tijdens elke duik hengelaarvis. Vele naaktslakken maar ook het pygmee zeepaardje ( Hippocampus bargibanti ) valt er te bewonderen. Op sommige plaatsen, in de ondiepe gedeeltes, zijn er warmwaterbronnen gemakkelijk te herkennen aan steeds mee ontsnappende gas bubbels. De ganse omgeving is een haarsterren (zeelelie) paradijs en met hun kleurenpracht drukken zij hun stempel op de duikstekken. Soms echter kunnen stromingen hier vrij krachtig zijn en ook een krachtige deining kan soms aanwezig zijn. Men dient de duikstekken rond Sangeang op het gepaste moment en in goede omstandigheden te beduiken ten einde in de mogelijkheid te zijn al dit moois op film vast te leggen.

Enkele duikstekken rond Sangeang

Bubbel reef (Noordoost Sangeang) (diepte tot 30m)

Deze plek ontleent haar naam aan de talrijke luchtbel fonteinen die opstijgen van op de zandbodem. De vulkanische activiteit is hier onderwater duidelijk merkbaar.

Bij aanvang van de duik bevindt men zich in een zandgebied en naarmate men afdaalt zijn enkele grote rotsblokken het woongebied van verschillende soorten Anthias. Opvallend is de aanwezig van veel zwart koraal ( Anthipates ) die er niet zoals men soms zou vermoeden zwart uitziet. Het is enkel het skelet van dit koraal dat een zwarte kleur heeft. De poliepen van dit koraal zien er veelal helder geel of wit gekleurd uit. Op deze duikstek vormen ze mooie grote koraaltakken die heen en weer wiegen in de stroming. Ze geven dan ook een apart karakter aan deze duikstek met zwarte vulkanische zand ondergrond.

Deep purple (diepte tot 25m)

Gelegen aan de noordoost zijde van Sangeang.

De duikstek is een zandhelling waarop we een aantal kleine koraalformaties vinden die zich hebben ontwikkeld op kleine rots structuren.

In het zand zien we heel veel buis alen en de sterke stroming waaraan deze duikstek regelmatig onderhevig is zorgt voor een mooi spektakel wanneer al deze dunne lange alen zich boven hun woonbuis uitstrekken om voorbij zwevend voedsel uit de waterstroom op te vangen. Er zijn ook mooie symbiose grondels te vinden samenlevend met pistoolgarnalen.

Rond de koralen vinden we mooie aggregaties van rifbaarsjes.

Ponoh Merah (De rode boom) (diepte tot 30m+)

Twee verdroogde bomen langsheen de strandzijde zijn het herkenningspunt van deze duikstek die gelegen is aan de NWzijde van Sangeang. Bij aanvang van de duik bevinden we ons op een steile zandhelling met grote rotsblokken waarop prachtige zweepkoralen en zwart koraal terug te vinden zijn. Deze duikstek gaat diep en ook op 30m+ zijn er mooie grote rotsformaties.

We vinden hier groepen van doktervissen en wimpelvissen alsook verschillende soorten vlindervissen en keizersvissen. Op een bepaald moment vond ik er een groepje keizersvissen samen bestaande uit 1 keizervis ( Pomacanthus imperator ), 2 zesband keizersvissen ( Pomacanthus sexstriatus ) en 1 koranvis ( Pomacanthus semicirculatus ).

Ook hier kan de stroming plots aanzetten en deze duik tot een echte driftduik omtoveren.

Kompung Bontoh (Zuidwest Sangeang) (diepte tot 15m)

Nabij een klein dorpje op het bijna onbewoonde vulkaaneiland vinden we deze ondiepe duikstek die zich uitstekend leent tot een nachtduik. Er is een heel intense begroeiing aanwezig voornamelijk bestaande uit veel verschillende soorten hydroides. Op sommige plaatsen waren de hydroides overwoekerd met kleine naaktslakken. De duikgids vond er ook een paar prachtige galathea krabbetjes, een prachtige bedford polyclad platworm en heel veel getande spinkrabben die op heel verschillende manieren zich camoufleerden.

GILI BANTA

Gili Banta is gelegen op 10 km ten noordwesten van Komodo. Een fameuze duikstek hier is GPS punt. Het is een plaats om grote vis zoals haaien en manta’s waar te nemen maar meestal zijn de duikomstandigheden heel moeilijk vanwege verschrikkelijk sterke stromingen. Bij het te water gaan dient men direct onder te duiken en beschutting te zoeken achter de enkele rotspunten in ondiep gedeelte. Zelfs dan nog is het een zware taak en vele duikers houden zich vast aan de rotsen om zich een weg te banen naar het diepere gedeelte. Het is een prachtige plaats om te duiken maar als fotograaf of filmer zeker niet de gemakkelijkste.

Soms kan de stroming er ook wel eens wat minder zijn en dan zijn de enorme hoeveelheden rifbaarsjes die boven het rig rond dartelen een waar festijn voor het oog. Met honderdduizenden zijn ze aanwezig steeds op en neer rijzend in de watermassa in grote groepen.

Nabij het eiland, in de baai, zijn er ook prachtige rifhellingen aanwezig. Tijdens onze meeste duiken zagen we er de koraal kathaai ( Atelomycterus marmoratus ) welke steeds bleek in de omgeving rond te hangen, zeker tijdens het nachtduiken. Dit is ook de plaats om de kleine roos gekleurde krab ( Lauriea Siagiani ) te fotograferen welke kan terug gevonden worden in de grote kelkspons ( Xestospongia testudinaria ).

Gili Banta Baai

Enkele duikstekken rond Gili Banta

Stairway to heaven (Gili Banta) (diepte tot 30m)

Hier vinden we een rif dat overgaat in een echte wandduik.

Mooie waaierkoralen en zacht koralen zijn er te vinden. Bij mijn bezoek echter werd al dat moois overschaduwd door het feit dat de duikstek heel onlangs bezocht was door vissers die er met dynamiet visten. Talrijke vissen lagen er verspreid dood op het rif en tegen de wandhelling. Er lagen enorm veel dode vlaggebaarsjes met daartussen een letter vijlvis (Aluteres scriptus), koraalklimmers en enkele mooie vlinder en keizervissen.

Starwars (Gili Banta) (diepte tot 25m)

Een zeer grote duikstek strekt zich uit aan de buitenzijde noord van Gili Banta.

De koralen zijn er schaars en de omgeving is volledig overwoekerd met netelende hydroides.

Naast enkele kleine kolonies vlaggebaarzen, enige masker eenhoornvissen (naso flamingi) en wat lipvissen was er heel weinig te beleven.

Small world (Gili Banta) (tot 10m)

Het enige zandgebied in de baai van Gili Banta was uitgekozen voor de nachtduik.

Op dit zand al vlug een mooie gymnodoris naaktslak. Iets verder echter vonden we de afgesneden kop van een grote haai. Nogmaals het bewijs dat in deze wateren nog veel regels niet worden geëerbiedigd.

Het verder verloop van de duik werd nog wat opgefleurd met een kleine hengelaarvisje, een octopus, 4 verschillende morene soorten, 3 scholletjes samen op de rotsvlakje alsook nog een paar krokodilvisjes en een katvisje op het zand.

Gili Lawah laut – Komodo

Gelegen aan de noordwest zijde van Komodo vinden we Gili Lawah Laut terug.

Het water rond dit eiland is kristalhelder en een paar mooie duikstekken zijn er te bezoeken.

Duikstekken rond Gili Lawah Laut

Castle rock (Gili lawah laut) (diep)

Top duikstek voor groot zeeleven. Deze onderwater berg rijst tot ongeveer 4m onder het oppervlak op. Een sterke stroming is er veelal aanwezig en dit nodigt uiteraard de grote jagers van de zee uit om hier te vertoeven. Witpunt rifhaaien zijn er steeds op patrouille en samen met grote stekelmakrelen jagen ze op de fuseliers die hier een grote scholen samentroepen. Ook verschillende grijze rifhaaien patrouilleerden er in dieper water. Hier zien we ook regelmatig scholen van grootoog stekelmakrelen en diklipvissen.De solitaire napoleonlipvis komen we hier ook frequent tegen.

Ook zeeschildpadden vertoeven in deze voedselrijke omgeving.

Nabij de top van de duikstek fladderen scholen van rifbaarsjes rond.

De onderwater actie concentreert zich op deze duikstek meestal langs de zijde waar de stroming aankomt.

Crystal bommies (diep)

Castle rock en crystal bommies zijn twee duikstekken die dicht bij mekaar gelegen zijn. Ze verschillen echter onderling in het feit dat de top van castle rock bijna tot aan het water oppervlak reikt maar dit nooit breekt. Crystal bommies is een duikstek die bij laagtij gemakkelijk terug te vinden is aangezien de rotspunt van deze onderwaterberg boven het wateroppervlak uitsteekt. Voor de actie en het grote zeeleven is castle rock een betere duikstek. Op crystal bommies kan men ook pygmee zeepaardjes vinden. Zowel hippocampus bargibanti als hippocampus denise zijn er waargenomen. De mooiste gedeeltes van deze duikstek bevinden zich in vrij ondiep water waar duizenden rifbaarsjes de watermassa vullen.

Lighthouse reef (tot 30m)

Ook gelegen aan Gili Lawah Laut is dit een ontspannende duik waarbij men driftend langsheen een rifhelling bultkop papegaaivissen ( Bolobometopon muricatum) , reuzen diklipvissen ( Plectorhinchus obscurus ) alsook verschillende soorten keizervissen kan waarnemen. Deze duikstek biedt de kans om eventuele manta’s of witpunt rifhaaien waar te nemen. Soms zijn er ook panterbaarzen ( Cromileptes altivelis) te zien. Het ondiepe gedeelte is volledig overgroeid met hydroïdes ( Aglaophenia cupressina ) die beschutting bieden aan kleine rifvisjes.

In het zand is er steeds de kans om enkele spookmurenes te vinden.

Op het eindpunt van deze duikstek trekt de stroming over het algemeen sterk aan

en het is op deze plek dat soms manta’s gezien worden. Het is er echter opletten om niet in de stroming gevangen te worden.

Gili Lawah Laut baai (tot 20m)

Dit is de baai waar meestal de boten overnachten. Het is een rustige baaien waar gemakkelijke duiken kunnen gemaakt worden. Het is er niet spectaculair maar voor een introductie duik of beginnende duikers een aangenaam vertoeven.

Het is er ondiep en talrijke rifvisjes zijn er te zien. We zagen er ook enkele humphead papegaaivissen langs zwemmen.

Komodo nationaal park

Verschillende verbluffende duikstekken zijn te bewonderen in het Komodo nationaal park. PINK BEACH is er ééntje van en is meestal de plaats voor de eerste duik in het koele zeewater van zuid Komodo. Het zeeleven is er zeer rijk en gevarieerd vanwege de plankton rijke koude stromingen.

Enkele duikstekken in Komodo park

Tatawua besar (tot 25m)

Een mooi uitgestrekt rif omringt dit eiland en de rifstructuur is heel gevarieerd met veel verschillende hard en zacht koralen. Opvallend is de grote hoeveelheid enorme sponzen die er te zien zijn. Deze duik is meestal een driftduik. Opvallend was ook het grote aantal zeeschildpadden die we tijdens onze duik hier tegenkwamen.

Pulau Tengah (diep)

Dit kleine eilandje is omringt door een rifhelling die vrij steil afdaalt naar grotere diepte. Het koraal is er in prima toestand en talrijke scholen van anthias en fusiliers maken er hun opwachting. Er zijn heel veel soorten kleinere rifvisjes waar te nemen. Ook vlindervissen en keizervissen zijn omnipresent. De zesgestreepte keizervis is er een vaste bewoner.

Batu Bolong (30+)

Gekend als één van de grotere en betere duikstekken van Komodo. De rotsformatie bovenwater bestaat uit een eilandje met aan de noordoost punt een ark van opeengestapelde versteende sediment blokken. Deze duikstek die heel frequent onderhevig is aan zeer sterke stroming kan heel verrassend zijn en groot zeeleven wordt hier dan ook regelmatig gezien.

Witpunt rifhaaien maken er rondjes over het rif en rusten er uit op de zandbodem op meer dan 30m diepte. De koralen zijn in perfecte staat en duizend rifvisjes dartelen er rond. Horden van fuseliers schuiven eraan op de verschillende poetstations.

Een zeer mooie duikstek die echter met voorzichtigheid moet beoordeeld worden en voor beginnende of niet ervaren duikers soms iets te avonturistisch kan zijn.

Rinca Eiland, zuid-oost Komodo Cannibal rock is gelegen in ‘horse shoe bay’ (hoefijzer baai) aan de zuidzijde van Rinca eiland en op ongeveer 1 km ten noorden van de kust van Nusa Kode. Deze rotspunt kan herkend worden aan het breken van de golven in het ondiepe gedeelte. Als de weersomstandigheden goed zijn, en er praktisch geen golven zijn, moet men soms even rondzoeken om het ondiepe gedeelte boven op cannibal rock terug te vinden. Er zijn immers geen boeien aanwezig die de duikstek aanduiden. Wees in alle geval voorbereid om de fantastische diversiteit aan zeeleven te aanschouwen die zich onmiddellijk etaleert eens men de duik aanvat. Het is een wereld top duikstek en het is niet zonder reden door het magazine ‘Asian diver’ geplaatst in de top 10 van beste duikstekken ter wereld. Overal zijn er zeeappels ( Pseudocolchirus Violaceus ) te zien en hun lichamen zijn versierd in een prachtig rood met gouden parelstructuur en met heldergele of crèmekleurige tentakels welke gebruikt worden om plankton uit het water te filteren. Maar ook de robuuste zeekomkommer ( Penctata lutea ) is talrijk aanwezig. Tijdens mijn aanwezigheid waren er verschillende reuze hengelaarvissen en ontelbare naaktslakken waarvan vele niet terug te vinden in boeken. Eén van de absolute hoogtepunten tijdens mijn bezoek was de ontdekking de ‘paddestoel-koraal’ zeenaald ( Siokunichthys nigrolineatus). Torpedo alley is niet ver weg en het is een super ‘muck’ duikstek zeer vergelijkbaar met de duikstekken in de straat van Lembeh op Sulawesie. Tijdens één duik vond ik hier doripid krabben, meer dan 15 torpedoroggen, verschillende naaktslakken, héél veel brand-zeeëgels ( Asthenosoma varium) (op deze zeeëgel soms zebra krab of coleman garnaal), zilver kleurige darmvis (Encheleophis homei) zwemmend in open water, etc.

Ik ging ook iets verder op verkenning langsheen de ondiepe kustlijn en vond er verschillende duikstekken met onder andere spookmurenen , naaktslakken en zelfs een pygmee ‘zeenaaldpaardje’ tussen wat algen. Het wandduiken nabij Nusa Kode is tevens verbazend. Hier zag ik mijn eerste wit en donkerbruine zeeëgel krab ( Zebrida adamsii). In de prachtige waaierkoralen zijn er spitssnuit koraalklimmers ( Oxycirrhites typus ) terug te vinden. Ik was er ook in de mogelijkheid om mooie opnames te maken van de gestreepte zuigvis ( Diademichtys lineatus ). Aan de andere kant van de baai, nabij Rinca eiland, zag ik mijn eerste fluweelzwarte keizersvis ( Chaetodontoplus melanosoma ) op een duikstek genoemd ‘The yellow wall of Texas’. De bekende onderwater fotografen Burt Jones en Maurine Shimlock rapporteerden ook de waarnemingen eerder van pygmee zeepaardjes, Merlets schorpioenvis, blauwgeringde octopus, enz. op Cannibal rock. Zonder twijfel is deze omgeving een paradijs voor menig onderwater filmer en fotograaf. Ik ben er zeker van dat men er weken kan spenderen en dit om steeds iets meer te ontdekken van de weergaloze onderwaterwereld in horseshoe bay op Rinca eiland.